Dzieciństwo jest dla wielu osób najpiękniejszym okresem w życiu – pełnym zabaw i beztroski. Należy jednak pamiętać, że ten czas może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie w dorosłości. Dzieci bowiem często mocno przywiązują się do rodziców oraz innych najbliższych osób, a styl tego przywiązania może odbić się na ich późniejszych relacjach z innymi. Warto dowiedzieć się jak najwięcej na ten temat, aby wprowadzić pewne zmiany – np. pozbyć się lęku oraz stać się bardziej otwartym w kontaktach z ludźmi.

W jakich obszarach funkcjonowania styl przywiązania ma szczególne znaczenie?

Teorię przywiązania opracował John Bowlby, uznając, że więzi, jakie buduje się od wczesnego dzieciństwa mają niebagatelny wpływ na podstawowe obszary funkcjonowania każdego człowieka:

• Biologiczny, czyli oparty na zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych i zapewnieniu przeżycia,
• Emocjonalny – tu chodzi o umiejętność samodzielnego uspokajania się,
• Poznawczy – kreowanie samoświadomości i empatii, a także badanie otoczenia,
• Społeczny – budowanie więzi z ludźmi, rozwój kompetencji interpersonalnych,
• Duchowy – opiera się na kształtowaniu postaw, w związku z czym dana osoba staje się ufna lub nieufna.

Przeważający styl przywiązania u malucha będzie miał przełożenie na postrzeganie samego siebie w dalszym życiu. Odegra on również istotną rolę, jeśli chodzi o sposób odbioru innych osób i całego otaczającego go świata, a także reakcje na różne życiowe sytuacje.

Bezpieczeństwo w relacjach z rodziną w początkowym etapie życia polegające na zaufaniu oraz poczuciu akceptacji z dużą dozą prawdopodobieństwa wpłynie na późniejsze kontakty z otoczeniem. Wszelkie kłopoty w tym obszarze w postaci ignorowania potrzeb przez bliskich czy poczucia z ich strony zagrożenia mogą uczynić dziecko zamkniętym na świat i ludzi.

Typowe zachowania dzieci związane ze stylami przywiązania

Wzorzec przywiązania wpływa na dorosłe życie, lecz rodzice mogą wyciągnąć pewne wnioski już podczas obserwacji zachowania swojej pociechy w jej najmłodszych latach. Trzeba jednak zaznaczyć, że agresja w stosunku do rodziców lub nieśmiałość niekoniecznie muszą być równoznaczne z pozabezpiecznym stylem, gdyż mogą one mieć związek z zaburzeniami rozwojowymi, wiekiem maleństwa czy jego temperamentem. W takiej sytuacji, warto udać się z dzieckiem do specjalisty – dopiero w chwili wykluczenia każdego z tych czynników, można szukać przyczyn z niewłaściwie wykształconym stylem.

Bezpieczny styl przywiązania – co da się dostrzec u takiego dziecka?

Na początek należy zaznaczyć, że do wykształcenia bezpiecznego stylu przywiązania dochodzi w przypadku dostępności emocjonalnej rodziców – wykazywania przez nich odpowiednich reakcji na emocje maleństwa oraz gwarancji bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego. Jest to dla dziecka spokojna baza – z możliwością powrotu w każdym momencie, kiedy badanie świata będzie je nadmiernie męczyć lub stresować.

Maluchy z wykształconym bezpiecznym wzorcem przywiązania cechują się przede wszystkim otwartością, spontanicznością, i chęcią poznawania swojego otoczenia. Ponadto, lubią się uczyć oraz czują się wartościowe, zasługując również na miłość. Warto zaznaczyć, że ich przywiązanie do rodziców jest oparte na zdrowych relacjach – wykazują się odpowiedni reakcjami na ich oddalanie się, a po powrocie widać u nich pełen relaks i pozytywne nastawienie.

Lękowy styl przywiązania – co warto o nim wiedzieć?

Niektóre dzieci żyją w ciągłej niepewności co do reakcji opiekunów na ich potrzeby, wciąż zastanawiając się, czy spotkają się zainteresowaniem czy ignorancją. W ten sposób maleństwo może sobie uświadomić, że nie zawsze będzie dostawać to, czego chce. Niepewność i brak poczucia bezpieczeństwa mogą jednak przyczyniać się do poważnego lęku separacyjnego oraz jeszcze większym zbliżeniem do rodziców w chwili ich powrotu. 

Należy tu również wspomnieć o problemach z samodzielnością, braku chęci eksplorowania świata i stałym staraniu się o uwagę – także za pomocą płaczu lub agresji.

Styl unikający w związku a jego symptomy w dzieciństwie

Jeśli chodzi o unikający styl przywiązania, to słynie on w szczególności z dystansu – zarówno ze strony rodzica, jak i dziecka, które wykazuje się w ten sposób reakcją obronną. Taki maluch zdecydowanie spokojniej reaguje na rozstanie ze swoimi opiekunami, co ma związek z brakiem znaczącego wzrostu wydzielanego kortyzolu, czyli hormonu odpowiedzialnego za stres. Trzeba tu również podkreślić, że budowanie zaufania w relacjach trwa dłużej w porównaniu z innymi maluchami, co często można zauważyć u niego również w dorosłym życiu. Warto także wspomnieć o specyficznej reakcji na przytulanie – rezygnowaniu z dotyku, braku inicjowania bliskiego kontaktu, sztywności i obojętności na próby objęcia przez inne osoby.

Cechy charakterystyczne zdezorganizowanego stylu przywiązania

Styl zdezorganizowany często skutkuje silnymi zaburzeniami – głównie dlatego, że wynika z traumatycznych przeżyć, takich jak bicie, przemoc psychiczna czy molestowanie. Takie maleństwa czują potrzebę bliskości, lecz ich “figura przywiązania” jednocześnie im zagraża. Zarówno w dzieciństwie, jak i dorosłości, można u takiej osoby zauważyć nadmierną impulsywność oraz skłonność do zachowań destrukcyjnych czy ucieczkowych, których nie da się przewidzieć. Należy tu również wspomnieć o ciągłym obserwowaniu otoczenia i braku zdolności do podporządkowania się innym. Ponadto, u tego typu ludzi widać problemy z samodzielnym uspokojeniem się i radzeniem sobie ze stresem, a także niebywały wręcz lęk. Do podstawowych objawów zalicza się też nadpobudliwość oraz trudności z koncentracją i nauką.

Style przywiązania w dorosłości – jakie zaburzenia mogą pojawić się w zależności od wzorca?

Pozabezpieczny styl przywiązania zwiększa ryzyko występowania różnego rodzaju problemów psychicznych – trzeba tu wymienić w szczególności zaburzenia lękowe i opozycyjno buntownicze, a także traumę wczesnodziecięcą, depresję czy kłopoty behawioralne, które mogą objawiać się, chociażby agresją.

Takie wzorce mogą skutkować konkretnymi zaburzeniami osobowości – największe ryzyko tego stanu rzeczy pojawia się w przypadku wzorca unikającego i zdezorganizowanego. Z takowymi problemami mamy do czynienia w przypadku wykształcenia się u człowieka stałych schematów zachowań oraz wewnętrznych doświadczeń, które są zupełnie inne od ogólnie przyjętych norm społecznych.

Osoby zmagające się z zaburzeniami osobowości słyną z postrzegania siebie i innych w zniekształcony sposób, mając również kłopoty z kontrolowaniem emocji oraz prowadząc do powstania niezdrowych relacji z innymi.

Zgodnie z przeprowadzonymi w 2011 roku badaniami, przywiązanie ambiwalentno-lękowe może przyczyniać się do zaburzeń paranoicznych, zależnych, unikających, antyspołecznych czy typu borderline. Unikające często prowadzi z kolei do wykształcenia się osobowości zależnej, schizoidalnej, paranoicznej lub antyspołecznej, podczas gdy zdezorganizowane z uwagi na brak stabilności emocjonalnej prowadzi do rozwoju borderline.

Niewłaściwie wykształcona relacja może powodować rozwinięcie się u człowieka już w najmłodszych latach zespołu zaburzenia więzi. Najczęściej widać go u osób, które w dzieciństwie porzucono, a także dorastających w rodzinach dysfunkcyjnych lub mierzących się z utratą początkowej relacji z biologicznymi rodzicami.

Wyżej wymienione zaburzenie można rozpoznać po kłopotach w nawiązywaniu interakcji społecznych. Sposób, w jaki takie osoby kontaktują się z innymi znacząco odbiega od tego, w jaki robią to inne osoby w ich wieku. Może to oznaczać całkowity brak relacji z ludźmi lub zbytnią bezpośredniość i ufność. Relacje często opierają tylko na prywatnych korzyściach, a stworzenie związku bazującego na uczuciach wyższych w postaci miłości, bezinteresowności czy poświęcenia zwykle jest dla nich zbyt trudne. Już od najmłodszych lat można tu dostrzec notoryczne kłamanie i konfabulowanie, a także uznawanie rzeczywistości za wrogą oraz krzywdzącą.

Pozabezpieczny styl – czy zawsze muszą się z nim wiązać kłopoty?

Trzeba zaznaczyć, że osoby, których dzieciństwo było oparte na ambiwalentno-lękowym, unikającym lub zdezorganizowanym przywiązaniu mogą wieść szczęśliwe życie – bez zmagania się ze wspomnianymi zaburzeniami osobowości czy chorobami psychicznymi. Więzi z rodzicami odgrywają tu główną rolę, lecz duże znaczenia mają również relacje z innymi ludźmi z najbliższego otoczenia.

Matka zwykle pełni rolę najistotniejszej “figury przywiązania”, lecz warto również wspomnieć o dziadkach, rodzicach chrzestnych czy innych opiekunach, którzy także mogą zajmować się spełnianiem ich potrzeb i odpowiadaniem na emocje. Pomoże im to w kreowaniu pozytywnego obrazu samych siebie – nawet w przypadku braku odpowiednich relacji z rodzicami.

Style przywiązania w dorosłości – ich wpływ na relacje z innymi

W przypadku strachu przed nawiązywaniem i rozwijaniem relacji, potrzeby ciągłej kontroli czy braku stabilności emocjonalnej, zawarcie związku czy przyjaźnie będzie niezwykle trudne. Brak bezpiecznego przywiązania do rodziców może skutkować właśnie takimi problemami. Wyzwania związane z dorosłym życiem mogą się różnić w zależności od konkretnego stylu.

Przy stylu ambiwalentno-lękowym trzeba wspomnieć przede wszystkim o skłonności do uzależnienia emocjonalnego i stałych obawach o utratę zainteresowania ze strony partnera czy przyjaciela. Kolejnym problemem jest tu mocna potrzeba bliskości oraz zbyt łatwe przywiązywanie się do innych osób. Często u takich osób pojawia się także nadmierna impulsywność, co skutkuje wszczynaniem bójek oraz konfliktów. Ponadto, ludzie, którzy w dzieciństwie doświadczyli tego stylu przywiązania, są stale niepewni co do uczuć kogoś bliskiego i muszą ciągle otrzymywać dowody swojej wartościowości. Ewentualny rozpad związku często oznacza dla nich niewielkie szanse na rozpoczęcie następnego.

Jeśli chodzi o unikające przywiązanie, tacy ludzie mają silną potrzebę bycia niezależnymi i raczej wolą rezygnować z budowania relacji z innymi – zwłaszcza, gdy musieliby poświęcić w ten sposób swoje indywidualne potrzeby. Ponadto, unikają oni okazywania własnych emocji oraz rozmawiania o nich. Mają również problemy z proszeniem innych o pomoc, a w chwili zaoferowania jej przez drugiego człowieka pragną jak najszybciej uciekać. Należy tu wspomnieć również o sporych trudnościach z intymnością oraz zawieraniem bliskich związków.

Zdezorganizowany wzorzec przywiązania oznacza zaś takie kłopoty, jak: niestabilność emocjonalna, obawy przed odrzuceniem, nieprzewidywalność zachowań czy brak zaufania do innych ludzi.

Jak zmienić styl przywiązania? – porady

Wzorzec przywiązania może mieć naprawdę duże znaczenie w dorosłym życiu – bezpieczny może skutkować doskonałymi relacjami z innymi ludźmi i uważaniem siebie za kogoś wartościowego, a świata za bezpieczne oraz przyjazne miejsce.

O zmianę stylu przywiązania u dziecka mogą zadbać rodzice – spora nadzieja jest przede wszystkim w przypadku rodzin adopcyjnych. U maleństw, które do nich trafiły, często dochodzi do wykształcenia się pozabezpiecznych wzorców, w tym również zdezorganizowanego – często wiążącego się z wyrządzaniem im krzywdy. Zadaniem nowych rodziców jest zrobienie wszystkiego, aby takie brzdące uważały ich za bliskie osoby, czując się przy nich całkowicie bezpiecznie.

Warto zaznaczyć, że bezpieczny styl przywiązania zwykle widać u ludzi przez całe życie, podczas gdy pozostałe wzorce mogą ulec zmianie na skutek ciężkiej pracy i świadomości. Pomocna może tu okazać się psychoterapia, a także odkrywanie własnych przekonań oraz uprzedzeń, które mają związek z przykrymi doświadczeniami. Najwięcej pozytywnych efektów przyniosą relacje osobami wykazującymi się akceptację oraz otwartością na emocje – w takim przypadku, istnieje duże prawdopodobieństwo odbudowy poczucia własnej wartości i zaufania do otaczającego świata.

Style przywiązania w dorosłości – informacje, które pomogą w nawiązywaniu relacji z innymi

Kontakt z najbliższymi osobami w dzieciństwie ma duże znaczenie w kontekście późniejszego życia. Negatywne wzorce i brak bliskości drugiego człowieka w najmłodszych latach może później skutkować niskim poczuciem własnej wartości oraz lękiem przed kontaktem z ludźmi. Każdy człowiek jest jednak w stanie to zmienić, jeśli będzie świadomy swoich problemów, podejmując także ciężką pracę nad sobą. Należy zaznaczyć, że istnieje możliwość samodzielnego wypracowania bezpiecznego stylu przywiązania, lecz trzeba tego naprawdę chcieć.